Liebe J=FCnger-Liste, die heutige Ausgabe der niederl=E4ndischen Tageszeitung TROUW enth=E4lt folgender Artikel: www.trouw.nl Trouw, 10 april 2002 Fragment / Jerker Spits over Ernst J=FCnger (1895-1998) door Ewout van der Horst 2002-04-10 'Arbeid is het tempo van de vuist, van de gedachte, van het hart, het = leven bij dag en nacht, de wetenschap, de liefde, de kunst, het geloof, de eredienst, de oorlog; arbeid is de slingering van het atoom en de = kracht die sterren en zonnestelsels beweegt.'' ,,J=FCnger had een obsessie voor oorlog. Als zeventienjarige vertrok = hij naar Afrika om te dienen in het Franse vreemdelingenlegioen. Maar de = hardheid van het bestaan viel hem tegen. Hij deserteerde en werd gevangen genomen. = Zijn vader, een Duitse apotheker, liet hem nog weten: lass dich = fotografieren. Daaraan danken we de potsierlijke prent van de jonge J=FCnger gekleed = als legionair. J=FCngers Afrikaanse avontuur illustreert de burgerlijke mentaliteit = van de negentiende eeuw. Heldenmoed en opoffering golden als grote waarden. = Met deze instelling ging J=FCnger de Eerste Wereldoorlog in, ditmaal als = Duits oorlogsvrijwilliger. De oorlog maakte een radicaal einde aan zijn = idealen. Na de oorlog verwierf J=FCnger bekendheid door publicatie van zijn oorlogsdagboek, In Stahlgewittern. Hierin toont hij de ondergang van = het individu in de Eerste Wereldoorlog. J=FCnger schetst het indringende = beeld van een jongeman achter een machinegeweer: de machine controleert de = soldaat in plaats van andersom. In de moderne oorlog maakt niet de mens, maar de techniek de dienst uit. J=FCnger was een scherp waarnemer. Hij had oog voor de grote invloed = van de techniek op de moderne samenleving. Techniek bepaalt volgens hem de = kijk van mensen op de werkelijkheid. Bij J=FCnger maakt het burgerlijke individu = plaats voor een nieuw type mens, die hij der Arbeiter noemt. Arbeid vormt = volgens hem de motor van de techniek, de allesomvattende kracht achter het mechaniseringsproces. Tegenwoordig is J=FCnger een nogal omstreden filosoof. Door zijn oorlogszuchtige en nationalistische retoriek geldt hij als een van de geestelijk wegbereiders van het Derde Rijk. Toch is het niet terecht om J=FCnger in het nazistische klimaat van de jaren dertig op te sluiten. = Een aardbeving valt niet te wijten aan de seismograaf die de beving = waarneemt. De kick van filosofie is om gedachten te toetsen aan hun = geldigheidswaarde. J=FCngers omschrijving van de moderne mens als een aan de techniek = geknechte arbeider is als zodanig niet uitgekomen. De liberale democratie is = redelijk in staat gebleken de vrijheid van de mens tegen de macht van de = techniek te beschermen. Maar J=FCnger heeft terecht de vinger gelegd op het = totalitaire karakter van de techniek. Hirosjima in 1945 heeft zijn gelijk = aangetoond. Als J=FCnger het heeft over de mechanisering van de landbouw, zie je = als het ware de grijparmen met dode koeien in de mkz-crisis voor je. J=FCngers gedachtegoed is erg actueel. Vooral zijn koppeling van = techniek aan globalisering is visionair gebleken. Technologie vormt de basis van = onze mondiale informatiemaatschappij. Hij voorzag dit nog voordat de = televisie haar intrede had gedaan. Inmiddels hebben wij de techniek zo = geaccepteerd, dat we nauwelijks besef hebben van het revolutionaire krachtenveld = waarin wij verkeren. De impact van de technologische revolutie is enorm, maar = het is een revolutie die zich voltrekt in stilte. Jerker Spits is germanist en verbonden aan de Universiteit Leiden.
Markup © John King, July 2001.